Voorstel van Resolutie
-van de heren Paul Delva en Jo Vermeulen, mevrouw Margriet Hermans, en de heren Johan Verstreken, Ward Kennes en Piet De Bruyn-
betreffende de pelgrimsroutes naar Santiago de Compostela
Toelichting
DAMES EN HEREN,
“L’Europe s’est faite par le chemin de Saint Jacques de Compostelle” is een uitspraak van de Duitse schrijver Goethe. Het geeft onmiddellijk aan wat het belang en de waarde is van de wegen naar Santiago de Compostela.
Deze wegen bestaan reeds meer dan 1000 jaar. Ze vertrekken van ontelbare plaatsen in Europa, en leiden naar Santiago de Compostela. Deze wegen naar Santiago de Compostela groeiden uit tot de eerste “Europese reisroute” met een netwerk van paden en wegen langs plaatsen van historisch en cultureel belang. De Camino werd door de Raad van Europa dan ook uitgeroepen tot “Europees cultureel erfgoed”. En een deel van de Camino in Frankrijk werd zelfs erkend als Unesco-werelderfgoed.
Pelgrimsroutes kunnen in heel Europa rekenen op een toenemende belangstelling, en vanuit een actief verenigingsleven worden heel wat nieuwe initiatieven geïntroduceerd. Dat maatschappelijk draagvlak komt o.a. tot uiting in de vele verenigingen en organisaties die zich inzetten voor de praktische organisatie van een wandeltocht of pelgrimstocht naar één van de vele pelgrimsoorden in binnen- en buitenland. Daarnaast bestaan er ook uiteenlopende lokale initiatieven (b.v. plaatselijke Santiagogenootschappen, de Stichting Pelgrimswegen voor St Jakob in Maaseik, de mysteriespelen (St Evermarusfeesten) in Rutten-Tongeren, processies,… ). En het Vlaams Genootschap van Santiago de Compostela wil de oude Vlaamse pelgrimspaden naar Santiago opnieuw zichtbaar maken als onderdeel van een netwerk dat deze pelgrimspaden verbindt met pelgrimspaden in Nederland, Noord-West-Duitsland, Wallonië en Noord-Frankrijk. Waar de historische pelgrimswegen ondertussen grote, doorgaande wegen zijn geworden, zal een alternatieve route onderzocht worden op “trage wegen”. Wel zou worden geprobeerd om zoveel mogelijk de historische etappeplaatsen te handhaven. Ondertussen heeft de werkgroep “pelgrimspaden” van het Vlaams Genootschap van Santiago de Compostela rond historische etappe-plaatsen vijf pelgrimswegen gedefinieerd : de Via Brugensis, de Via Scaldea, de Via Monastica, de Via Brabantica en de Via Limburgica.
Pelgrimsroutes zoals de wegen naar Santiago de Compostela zijn, net zoals overigens alle andere onroerend erfgoedelementen, gebaat bij een integrale beleidsaanpak. Een aanpak die bijgevolg niet alleen rekening houdt met materiële getuigen zoals de wegen, kerken, of monumenten zelf, maar ook aandacht besteedt aan de immateriële betekenis van de pelgrimsroutes en -tochten, bijvoorbeeld door de wegen ook nu nog te gebruiken en de relevantie en betekenis van de tochten op een adekwate manier te duiden.
De wegen naar Santiago de Compostela bevinden zich vandaag op een kruispunt van heel wat beleidsdomeinen of interessepolen, zoals o.a. cultuur, Europa, communicatie, geschiedenis, toerisme, religie en spiritualiteit, natuur, gezondheid en sport, gemeenschapsvorming, sport en vrijwilligerswerking :
-
Cultuur : de wegen van Santiago de Compostella leiden de wandelaars en fietsers langs ontelbare cultureel interessante plaatsen (o.a. kerken, kapellen, hospitalen) met diverse kunstuitingen (van heel veel verschillende historische periodes); dit is het logische gevolg van het enorme succes dat deze wegen kenden gedurende vele eeuwen. De link naar erfgoed- en monumentenbeleid is dan ook snel gelegd. Maar ook het aspect “volkscultuur” is vaak terug te vinden (zie verder voor enkele voorbeelden).
-
Europa : de wegen naar Santiago de Compostella zijn erkend als Europees cultureel erfgoed, en vormen niet alleen een mentale maar ook een fysieke band tussen de Europese lidstaten.
-
Communicatie : in de Middeleeuwen trokken vele pelgrims doorheen diverse graafschappen en hertogdommen naar Santiago. Op die manier maakten ze kennis met andere talen en culturen. In essentie is – buiten de wijze van communiceren tussen de belangstellenden – aan dit gegeven niet veel gewijzigd. De wegen naar Santiago staan voor ontmoetingen, uitwisselingen, dialogen, het leren van nieuwe talen…
-
Geschiedenis : de gebruikers van de wegen, maar ook alle geïnteresseerden (b.v. de vrijwilligers over heel Europa die actief zijn in de diverse “Compostelagenootschappen”) duiken via de wegen naar Santiago eeuwen terug in de tijd. Geschiedkundig interessante gebouwen, voorwerpen, kaarten, … liggen voor het rapen.
-
Toerisme : langs de wegen naar Santiago groeiden doorheen de tijd toeristische voorzieningen (hotels, restaurants, refugio’s,….). Ook bezienswaardigheden langs de wegen worden steeds meer toeristisch ontsloten. Het moge duidelijk zijn dat dit ook consequenties heeft op vlak van tewerkstelling.
-
Religie en spiritualiteit : natuurlijk vertrekken een aantal gebruikers van de wegen naar Santiago niet meer vanuit een religieuze of spirituele bewogenheid. Maar vele gebruikers van de Camino wenden de lange weg aan voor diepere reflectie.
-
Leefmilieu en natuur : de wandelaars en fietsers langs de weg van Compostela ervaren onderweg de prachtige natuur. Op die manier vormen de wegen naar Santiago een unieke gelegenheid voor de pelgrims om nauw in contact te komen met waardevolle natuurelementen.
-
Gezondheid en sport : het hoeft geen betoog dat de gebruikers van de wegen naar Santiago de Compostela op een gezonde en actieve manier aan hun conditie werken.
-
Gemeenschapsvorming : vele pelgrims leggen onderweg naar hun einddoel duurzame contacten met andere gebruikers én met de lokale bevolking. De wegen naar Santiago zijn dus bij uitstek gemeenschapsvormend.
-
Vrijwilligerswerking : over heel Europa zijn duizenden vrijwilligers actief in de Compostelagenootschappen; zij vormen vaak informele netwerken van mensen die zich gratis inzetten voor overnachting, onthaal, of het onderhoud van de weg.
Daarnaast vertonen de wegen naar Santiago ook raakvlakken met onderwijselementen (stimuli voor opdrachten secundair en hoger onderwijs; wetenschappelijk onderzoek; in Nederland zijn er rond de pelgrimsherberg van Vessem in Noord-Brabant activiteiten waarop leerlingen van de basisscholen van de dorpen uit de buurt naar de pelgrimsherberg stappen en ondertussen met pelgrims kunnen praten over de betekenis van pelgrimstochten) en zingevingselementen (b.v. het project “oikoten” voor jongeren met problemen (weg als probleemoplossend vermogen, o.a. in het kader van de herstelbemiddeling)).
In de meeste landen van Europa zien we dat de weg of wegen naar Santiago goed, herkenbaar en uniform zijn aangeduid. Jammer genoeg is dit in Vlaanderen nog niet het geval. Nochtans heeft – zoals hoger aangegeven – het Vlaamse Compostelagenootschap de laatste jaren enorm veel onderzoek verricht (en resultaten geboekt) wat de wegen door Vlaanderen betreft. Zo wenst het Vlaams genootschap in 2009 te beginnen met de uitwerking van de reeds hoger vermelde Via Brugensis, Brabatica en Monastica. Het Vlaams Compostelagenootschap werkt hierbij actief samen met het Nederlands en het Waals Genootschap, en met een Frans genootschap uit Rijsel om de pelgrimswegen in de Lage Landen tot leven te wekken. Er komt een uniforme markering, gebaseerd op de Europese schelp, in Zuid-Nederland, Vlaanderen, Wallonië en het Franse Département nu Nord.
De indieners willen via deze resolutie aan de Vlaamse regering vragen om ook in Vlaanderen “Caminoroutes” te ondersteunen, te ontwikkelen en mee uit te werken vanuit verschillende invalshoeken, en om in samenwerking met zoveel mogelijke partners, de historische routes en belangrijke gebouwen te bepalen, aan te duiden en te ontsluiten, en deze en hun nabije omgeving te ontwikkelen.
VOORSTEL VAN RESOLUTIE
Het Vlaams Parlement,
gelet op het regeerakkoord van juli 2004 waarin gepleit wordt voor een visieontwikkeling voor zowel het stedelijke als het landelijke erfgoed
overwegende dat:
-
de Caminoroutes uitgegroeid zijn tot één van de symbolen van de Europese geschiedenis en integratie;
-
de Caminoroutes in de ons omringende landen en regio’s het voorwerp uitmaken van een doordacht en uitgewerkt beleid;
-
een goed erfgoedbeleid inzake de Caminoroutes heel wat kansen biedt voor werkgelegenheid en economische ontwikkeling;
-
de Caminoroutes een heel laagdrempelige, betaalbare en toegankelijke vorm zijn van actieve recreatie en toerisme.
vraagt de Vlaamse regering :
1° de Caminowegen te ontsluiten in het kader van het erfgoedbeleid, in dialoog met de beleidsdomeinen cultuur, ruimtelijke ordening, milieuzorg, toerisme;
2° de Caminowegen herkenbaar te maken door deze routes uit te rusten met aandacht voor uniforme bewegwijzering alsook het toeristische informatiemateriaal te ontwikkelen, of het herkenbaar maken van de Caminowegen op dezelfde wijze te ondersteunen;
3° de Caminowegen te onderhouden, of het onderhoud van de Caminowegen te ondersteunen, b.v. in het kader van het reguliere beleid inzake sociale economie, vrijwilligerswerk, lokale initatieven,…;
4° in haar erfgoedbeleid aandacht te hebben voor cultureel-historische sites die verband houden met de Camino-geschiedenis. Zo kunnen bijvoorbeeld opdrachten gestimuleerd worden in het kader van (wetenschappelijk) onderzoek (aandacht voor naamgeving langs Camino, herwaarderen van monumenten en landschappen die linken hebben met de Camino);
5° aandacht te besteden aan het zacht toerisme voor allen : laagdrempelig, betaalbaar en toegankelijk, maximaal gebruik makend van het bestaande aanbod van wandel- en fietstoerisme, ondersteund door (kleinschalige) horeca- en overnachtingsmogelijkheden (b.v. via (gemeentelijke) pelgrimsherbergen zoals in Frankrijk in de regio’s waar geen betaalbaar onderdak is), en met aandacht voor mogelijke overbelasting van de route.
Paul DELVA Johan VERSTREKEN
Jo VERMEULEN Ward KENNES
Margriet HERMANS Piet DE BRUYN
